مرگ مسئلۀ مهمی برای انسان ها در طول تاریخ بوده، لذا ادیان، سنت های فلسفی، رویکردهای رروان شناختی و روان پزشکی هم، به تجزیه و تحلیل این پدیده پرداخته اند. در این میان رویکرد روان شناسی وجودی نگاهی جدی تر به مرگ داشته و نگاه بدبینانه برخی مکاتب فلسفی و رروان شناختی را ندارد. این پژوهش به بررسی رویکرد روان شناسی وجودی و منابع اسلامی دربارۀ موضوعِ مرگ و تصویری که از آن ارائه می دهند، فارغ از پرداختن به کیفیت های پیش و پس از مرگ، پرداخته است. هدف از بررسی «مرگ» براساس روان شناسی وجودی و منابع اسلامی، پاسخ به سه سؤال است. بررسی واقعیتِ مرگ در روان شناسی و منابع اسلامی، اولین پرسش پژوهش حاضر است. دومین پرسش پژوهش، ویژگی های مرگ از نظر روان شناسی و منابع اسلامی می باشد؛ لذا پس از بررسی مرگ در روان شناسی وجودی و منابع اسلامی، ویژگی های مرگ از نظرگاه این دو رویکرد بررسی شده است. سومین پرسش پژوهش، مقایسة اجمالی بین دو رویکرد روان شناسی وجودی و منابع اسلامی، پیرامون مسئله مرگ، می باشد که اشتراکات و تفاوت های این دو رویکرد تبیین می شود. روش این پژوهش توصیفی ـ تحلیلی می باشد، یافته های روان شناختی و منابع اسلامی به صورت کتابخانه ای، از طریق بررسی و تبیین منابع، تجزیه و تحلیل شده است.

روان شناسی وجودی بر اساس فلسفه ی پدیدارشناختی است که باور دارد جهان با تمام مخلوقاتش هیچ گونه توجیه و معنایی ندارد و پوچ است. آنچه انسان را در میان مخلوقات ممتاز می کند، آزادی و توانایی او در انتخاب است. مفروضات روان شناختی در این رویکرد آزادی، تنهایی، اضطراب مرگ، و اصالت انسانی است. روان شناسی وحدت مدار ماهیت انسان را برآمده از هستی غایت مداری می داند که در خود معنا و هدف وحدانی دارد و مفروضات روان شناختی خود را بر مبنای فطرت وحدت مدار و انگیزش عشق و دلبستگی و جاودانگی انسان قرار داده است. در این رویکرد هستی بیهوده و پوچ نیست، ذاتاً معنا دارد و هر شخص با ماهیت منحصربه فرد فطری خود خالق اصلی داستان و معنای زندگی اش است. هدف از این پژوهش پاسخ به این پرسش بود که ماهیت هستی شناختی وجود انسان، شناخت او، انگیزش، هدف، و فرایند تحلیل در رویکرد بومی روان شناسی وحدت مدار چگونه است و این رویکرد چه تمایزهای مفهومی ای در این شاخص ها با رویکرد وجودی دارد. یافته های پژوهش توضیح می دهد روان شناسی وحدت مدار انسان را پرتاب شده در هستی نمی بیند و ماهیت و انگیزه های روانی انسانی را برآمده از عشق، اتصال، و دلبستگی به عالم وحدت می داند که به زندگی معنا و هدفی وحدانی می دهد. مداخلات روان شناختیِ رویکرد پدیدارگرا توفیق و توجیه چندانی در جوامع فطرت گرا و دین باور ندارد.

در تعریف معنای زندگی باید گفت زندگی برای مردم زمانی معنادار است که آن ها بتوانند الگو یا هدفی را در رویدادهای زندگی برای خود در نظر بگیرند. در نقطه مقابل زندگی زمانی بی معنا است که به نظر برسد همه چیز فرو ریخته است و نمی توان هیچ احساسی را در ماورای آنچه انجام می شود یا رویدادهای که در زندگی اتفاق می افتد، پیدا کرد. معنای زندگی به محتوایی اشاره می کند، داشتن هدف در زندگی تضمین کننده سلامت عمومی افراد و کارکرد سالم جامعه می باشد؛ بین هدف در زندگی با کاهش علایم افسردگی، بیش ترین رابطه وجود دارد؛ در همین راستا در جهان بینی اسلامی، مبانی تمامی ارزش های الهی و آموزه های دینی بر فطرت، معنویت، اندیشه، اهداف دینی و سبک زندگی الهی استوار است و فلسفه وجودی معنای زندگی رسیدن به حیات طیبه است. هدف از پژوهش حاضر با روش تحلیلی-توصیفی مقایسه معنای زندگی از دیدگاه روان شناسان و آموزه های قرآنی می باشد.

در میان داستان نویسان ایرانی، غلامحسین ساعدی به عنوان نویسنده ای روان پزشک، توانسته است نمودهای اضطراب ناشی از دغدغه های وجودی را در شخصیت هایی رئالیستی و باورپذیر به تصویر بکشد. نویسندة مقاله کوشیده است نشان دهد برخلاف نظر برخی منتقدان که حضور بعضی از شخصیت ها و کنش آن ها را در آثار ساعدی، به ویژه در عزاداران بَیَل، نابجا و ناشی از ضعف داستان دانسته اند، با توجه به رویکرد روانکاوی هستی گرا، این شخصیت ها و کنش هایشان تبیین شدنی است. مسئلة اصلی در مجموعه داستان عزاداران بَیَل، احساس تنهایی برآمده از اضطراب مرگ است و شخصیت های داستان ها با انکار مرگ و تجربة اضطراب ناشی از آن، هر یک مکانیسم دفاعی خاصی را برمی گزینند تا بتوانند به زندگی خود ادامه دهند. ساعدی با این مکانیسم های دفاعی آشنایی داشت و توانسته است آن ها را در آثار خود به خوبی به تصویر بکشد و با جسارت این آشفتگی ها را به نمایش بگذارد تا خود خواننده به تأمل در آن بپردازد و متأثر از فضای داستان، به وضعیت خویش و دنیای پیرامونش بیندیشد.

در بیشتر متون فلسفه وجودی روابط میان فردی و صمیمی موردبررسی بوده است، لذا آزمودن روان درمانی های برگرفته از این فلسفه در راستای بهبود رابطه زناشویی حایز اهمیت است، ولی پرسش این است که کدام روش در این زمینه موثرتر است؟ این پژوهش با هدف مقایسه اثربخشی روان درمانی گروهی وجودی، شناختی-وجودی و انسان گرا-وجودی بر خودتنظیمی زناشویی زنان دچار دیابت نوع دو و چاقی انجام گرفته است. روش پژوهش آزمایشی است و طرح آزمایشی آن پیش آزمون-پس آزمون و آزمون پیگیری دوماهه با گروه های موازی آزمایشی و گواه بود. جامعه هدف این پژوهش زنان دچار همبودی دیابت نوع دو و چاقی مراجعه کننده به کلینیک تخصصی دیابت بیمارستان توحید سنندج در سه ماه اول سال 1398 بود. پس از غربالگری سطح خودتنظیمی زناشویی، 32 آزمودنی به روش تصادفی ساده از این جامعه انتخاب و با استفاده از روش تصادفی جایگزینی در سه گروه آزمایشی و یک گروه گواه گمارده شدند. داده ها با مقیاس خودتنظیمی زناشویی ویلسون، چارکر، لیزیو، هالفورد و کیملین (2005) گردآوری شد. پس از پیش آزمون گروه های آزمایشی در نه جلسه هفتگی 120 دقیقه ای شرکت کردند. داده ها با آزمون آماری اندازه گیری های مکرر مدل خطی عمومی و با به کارگیری نرم افزار SPSS تحلیل شد. نتایج تحلیل اندازه گیری های مکرر نشان داد که تاثیر مداخله شناختی-وجودی بر خودتنظیمی زناشویی زنان در مقایسه با گروه گواه معنی دار و باثبات است (001/0= P value). مداخله شناختی-وجودی می تواند به شکلی معنی دار و باثبات بر خودتنظیمی زناشویی زنان مبتلابه همبودی دیابت نوع دو و چاقی موثر باشد. یافته ها نشانگر فایده به کارگیری روش شناختی-وجودی در حرفه مشاوره و روان درمانی است، ولی فعلا ابهاماتی باقی است که در این مقاله موردبررسی قرارگرفته است.

زمینه و هدف: مرگ و میر ناشی از همه گیری بیماری ویروس کووید-19 و مواجهه با یکی از حقایق مسلم هستی یعنی مرگ، موجب شیوع افسردگی وجودی شده است. هدف پژوهش حاضر، تعیین اثربخشی روان درمانی وجودی بر تنهایی وجودی و نگرش نسبت به مرگ در مراجعان با افسردگی وجودی بود. روش پژوهش: پژوهش حاضر از نظر هدف در گروه پژوهش های کاربردی و از لحاظ روش شناسی، نیمه آزمایشی از نوع پیش آزمون – پس آزمون – پیگیری 3 ماهه و همراه با گروه گواه بود. جامعه آماری شامل تمامی زنان و مردان با افسردگی وجودی بودند که در 6 ماه نخست سال 1401 به مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی شهر اصفهان مراجعه کرده بودند. 24 مراجع (13 زن و 11 مرد) با نمونه گیری هدفمند انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (12 نفر) و گواه (12 نفر) گمارده شدند. پروتکل روان درمانی وجودی می و یالوم (1989) تنها برای گروه آزمایش طی 10 جلسه 120 دقیقه ای به صورت هفتگی انجام شد و گروه گواه در لیست انتظار قرار گرفتند و پس از پایان پژوهش، جلسات مشاوره روان شناختی رایگان دریافت کردند. آزمودنی ها در 3 مرحله (پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری 3 ماهه) با پرسشنامه تنهایی وجودی مایرز، خو و اسواتبرگ (2002) و نسخه تجدیدنظر شده پرسشنامه نیم رخ نگرش نسبت به مرگ وونگ، پیکر و گیسر (1994) ارزیابی شدند. تجزیه و تحلیل داده ها با آزمون تحلیل واریانس اندازه گیری های مکرر از طریق نرم افزار 28SPSS-انجام شد.

مقدمه تفکر وجودی به معنای تمایل افراد برای پاسخگویی به سوالات بنیادی زندگی است و به عنوان هوش احتمالی نهم در دسته بندی هوش های چندگانه گاردنر معرفی شده است. با توجه فقدان ابزاری معتبر برای سنجش سازه تفکر وجودی در جامعه ایرانی، پژوهش حاضر با هدف بررسی ویژگی های روان سنجی نسخه فارسی مقیاس تفکر وجودی انجام شد. روش به این منظور در یک پژوهش پیمایشی، 250 نفر از دانشجویان دانشگاه های الزهرا و شاهد به روش نمونه گیری دردسترس انتخاب شده و مقیاس تفکر وجودی و پرسشنامه های اضطراب مرگ، اضطراب وجودی و هوش معنوی را تکمیل نمودند. اعتبار مقیاس تفکر وجودی توسط اعتبار سازه و اعتبار همزمان اندازه گیری شد. برای ارزیابی پایایی مقیاس نیز از روش محاسبه ضریب همسانی درونی و روش بازآزمایی یک ماهه استفاده شد. نتایج یافته های پژوهش نشان داد که ضریب همسانی درونی برای کل مقیاس 88/0 و ضریب همبستگی آزمون بازآزمون 75/0 است. تحلیل عامل اکتشافی، تک عاملی بودن مقیاس را پیشنهاد کرد و اعتبار همزمان با همبستگی مثبت و معنادار مقیاس با نمرات پرسشنامه هوش معنوی و زیرمقیاس تفکر وجودی انتقادی و همبستگی منفی و معنادار با نمرات پرسشنامه اضطراب وجودی مورد تایید قرار گرفت. بحث و نتیجه گیری: براساس نتایج پژوهش، نسخه فارسی مقیاس تفکر وجودی می تواند به عنوان ابزاری معتبر و پایا برای سنجش تفکر وجودی به شمار رود.

هدف این پژوهش، بررسی نقش واسطهگری سرمایه روانشناختی در رابطة بین کنترل روانشناختی والدین و تبلور وجودی بود. شرکتکنندگان 298 نفر از دانشجویان کارشناسی دانشگاه آزاد اسامی دهاقان (158 زن و 140 مرد) بودند که به شیوة خوشهای تصادفی چندمرحلهای انتخاب شدند. برای گردآوری دادهها از مقیاس کنترل روانشناختی با جهتگیری وابستگی و پیشرفت (سوننس، وانستینکیست و لوتین، 2010)، پرسشنامه سرمایه روانشناختی (لوتانز و آولیو، 2007) و مقیاس تبلور وجودی (داینر و دیگران، 2010) استفاده شد. یافتهها نشان دادند که کنترل روانشناختی والدین بهصورت منفی تبلور وجودی را پیشبینی میکند. کنترل روانشناختی والدین به نحو منفی و معنادار توانست سرمایه روانشناختی را پیشبینی کند. سرمایه روانشناختی با برقراری رابطهی منفی بین دو متغیر کنترل روانشناختی والدین و تبلور وجودی، نقش واسطهای ایفا کرد. بر اساس یافتههای پژوهش حاضر، افزایش کنترل روانشناختی والدین منجر به کاهش سرمایه روانشناختی و تبلور وجودی فرزندان میگردد.

زمینه و هدف: دانشجویان به دلیل احساس تنهایی و ضعف تحمل ناکامی و مهارت های فراشناختی درمعرض انواع آسیب های روانی قرار دارند. این پژوهش با هدف تعیین اثربخشی درمان وجودی بر مهارت های فراشناختی و احساس تنهایی و تحمل ناکامی دانشجویان روان شناسی دوره کارشناسی انجام شد. روش بررسی: روش پژوهش حاضر نیمه تجربی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه گواه بود. جامعه آماری را تمامی دانشجویان شهرستانی در رشته روان شناسی در مقطع کارشناسی دانشگاه آزاد اسلامشهر در سال تحصیلی 98-1397 تشکیل دادند. نمونه پژوهش شامل سی نفر از دانشجویان پسر و دختر بود که به روش نمونه گیری دردسترس و داوطلبانه وارد مطالعه شدند. سپس به طور تصادفی در گروه آزمایش و گروه گواه قرار گرفتند. ابزار جمع آوری داده ها در پیش آزمون و پس آزمون، پرسشنامه حالت فراشناختی (انیل و عابدی، 1996)، مقیاس احساس تنهایی (راسل، 1996) و مقیاس تحمل ناکامی (هرینگتون، 2005) بود. برای گروه آزمایش ده جلسه هفتگی به مدت نود دقیقه درمان وجودی براساس پروتکل درمانی پروچسکا و نورکراس (2010) اجرا شد؛ ولی گروه گواه هیچ گونه مداخله ای دریافت نکرد. داده ها با استفاده از روش تحلیل کوواریانس تک متغیره و آزمون خی دو در نرم افزار SPSS نسخه 24 تحلیل شدند. سطح معناداری آزمون ها 0٫, 05 در نظر گرفته شد. یافته ها: نتایج نشان داد، درمان وجودی موجب افزایش مهارت های فراشناختی (0٫, 032=p) و بهبود تحمل ناکامی (0٫, 001>p) و کاهش احساس تنهایی (0٫, 001=p) در دانشجویان گروه آزمایش شد. براساس نتایج اندازه اثر، درمان وجودی اثربخشی زیادی بر هر سه متغیر احساس تنهایی (0٫, 348=η, 2p)، تحمل ناکامی (0٫, 853=η, 2p) و مهارت های فراشناختی (0٫, 158=η, 2p) داشت؛ اما اثربخشی بیشتر درمان وجودی، بر تحمل ناکامی بود. نتیجه گیری: براساس یافته های پژوهش نتیجه گرفته می شود که درمان وجودی، روش درمانی موثری برای افزایش مهارت های شناختی، بهبود تحمل ناکامی و کاهش احساس تنهایی در دانشجویان است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.